Крещеновка тұрағы

Қазақстан аумағындағы тас ғасыр тарихының неолит дәуірі б.з.д. V-ІІІ мыңжылдыққа жатады. Бұл кезеңде көптеген өндіріс саласында және адам өмірінде де ірі өзгерістер орын алған болатын.

Бұл дәуірдің табиғи ортасы да жаңарады. Жануарлардың түр-түсі де өзгерістерге ұшырайды: енді аңшылық нысандары бизондар, жылқылар, жабайы ескілер, киіктер, қояндар мен үйректер бола бастайды. Жаңа еңбек құралдары пайда болады. Неолит дәуірінде шағын балқыту индустриясы кеңінен етек алады. Шағын балқыту орындарында негізінен жебе ұштары мен жапсырма құралдар шығарылады: сүйектен немесе ағаштан жасалған тұғырлардың бойындағы ойықтарға ондаған балқытылған құймалар құйып, тегіс келген ұстара жүздерін жасап шығарады (1 сурет). Желім ретінде кен балауыздарын, қазба шайырлар, битум пайдаланылады.

Сығып өңдеу техникасының жетілдірілуімен бірге тасты өңдеудің жаңа әдіс-тәсілдері де: қырнау, бұрғылау, аралау да пайда болады және балталар, кетпендер, бидайүккіштер, келілер, келсаптар жасала бастайды.

Дәуірдің маңызды бір белгісі өнім өндіру шаруашылығы деп аталатын, терімшілік пен аңшылықтың орнына келген мал шаруашылығы мен егін шаруашылығы болып табылады.

Әлеуметтік қатынастар бойынша неолит дәуірі рулық қауымдық уақытқа сәйкес келеді. Сонымен бірге бұл кезеңде қоғамдық ұйымдасудың барынша жоғарырақ нысандары: тайпалық және тайпалық бірестіктер дүниеге келеді. Тайпалар қандас туыстық бойынша біріккен және шаруашылығы да біркелкі бірнеше тайпалық одақтан тұрады.

1988 жылы А.Ю.Чиндиннің басшылығымен ҚарМУ археологиялық экспедициясының барлау отряды төбе басында, екі су арнасы бар, Крещеновка с. солтүстік-шығысында 0,3 км, Коллективное с. оңтүстік- шығысына қарай 10 км жерде орналасқан крещеновка тұрағына зерттеу жұмыстарын жүргізеді. Су арнасының біреуі Есіл өзенінің бір сағасы болып табылады [1].

Мәдени қабатының қуаты 0,5 м-ге дейін жетіп шақпақтасты және керамикалық материалдар береді. Қабаттың материалдар байлығы көп емес, орташа алғанда 1 шаршы метрге 1-2 бұйымнан келеді. Үстінде және қабаттың өзінде шақпақтасты бұйымдар мен қалың ыдыстар, кейде көлденең түскен зерлі жолақтары бар, үшбұрышты, науашықтарымен керамикалы бұйымдары кездеседі. Кешен кейінгі палеолит кезеңінен хабар береді [2].

Әдебиет:

1. Кукушкин И.А., Тулеуов Т.С., Кукушкин А.И. Қарағанды облысы Осакаров ауданының археологиялық картасы. – Қарағанды, 2013. – 136 б.
2. Чиндин А.Ю. Археологические исследования на территории Карагандинской и Джезказганской областей // Маргулановские чтения: сборник материалов конференции – Алма-Ата, 1989. – С. 234-237.